Filosofie en Nietzsche

Filosofie en Nietzsche
B.Kort, FO1

God is dood
Volgens Nietzsche is er geen God of een onsterfelijke ziel, God is dood. Het grootste gedeelte van ons leven zijn we volgens hem zinloos aan het lijden en met andere onlogische dingen bezig, maar niet met het het leven zelf op het moment zelf. Nietzsche zegt dat we juist uit ons leven moeten gaan halen wat er in zit, we moeten ons niet vasthouden aan bestaande moralen en waarden, maar we moeten onze eigen moralen en waarden gaan maken.

Heren en slaven moraal
In Nietzsche's heren moraal staat het leven zelf voorop, zijn we trots, krachtig, vitaal en hebben we zin in het leven. Het is goed dat de zwakkere mens uit de weg wordt geruimd door de sterkere. Er moeten geen wetten zijn om deze zwakkeren te beschermen, het zou beter zijn voor de ontwikkeling van de mens als dit proces gewoon verloopt zoals in het dierenrijk. Anders zou iedereen maar middelmatig presteren en zou zichzelf als slaaf gedragen door anderen te helpen en zichzelf op te offeren. Volgens Nietzsche creëert de mens zijn eigen waarden en kunnen we zelf beslissen welke wij persoonlijk belangrijk vinden.

Übermensch
Nietzsche wilde dat de mensen meer zelf gingen nadenken, in plaats van als een schaap achter iedereen aan te lopen. Iemand die alles doet wat in zijn macht ligt om iets te bereiken word volgens Nietzsche een übermensch, mensen die moedig zijn en op eigen kracht iets voor elkaar krijgen. Mensen die met dingen komen die een vooruitgang brengen voor de hele mensheid.
In Nietzsche's optiek zijn we slechts een schakel, een ontwikkelingsfase, tussen ons zoals we nu zijn en wat we eigenlijk bedoeld zijn te worden: de übermensch, een logisch denkend groots wezen.

Nihilisme
Volgens Nietzsche hebben we geen zin meer in het leven zelf. Door de filosofie zijn we aan alles gaan twijfelen en staat onze wereld op z'n kop. We zijn op zoek naar iets om ons aan vast te houden. Nietzsche zegt dat we dit beetje houvast denken te hebben gevonden in de christelijke leer, met God erbij komt alles toch nog goed uiteindelijk. Maar volgens hem houden we hiermee onszelf alleen maar voor de gek. We moeten het leven nemen zoals het is, we moeten in de realiteit blijven staan, ook als dit onrecht, strijd en verdriet met zich meeneemt.
Dit hoort er nu eenmaal allemaal bij en is dit is niet op te lossen door te vluchten in gedachten over hogere machten en het hiernamaals waar je misschien na alle rotzooi in je leven toch nog in een soort paradijs kunt terechtkomen, je kunt maar beter zorgen dat je nu wat van je leven maakt.

Menselijk kenvermogen
Volgens Nietzsche kunnen we een idee hebben van de werkelijkheid, maar we kunnen de werkelijkheid niet beschrijven aan de hand van door onszelf verzonnen begrippen en plaatsing volgens door ons zelf verzonnen kenmerken. We hebben dit zelf verzonnen, dus we kunnen er niet blind op vertrouwen. Onze kennis moeten we zien als een soort instrument om de waarheid te meten, niet als de absolute waarheid zelf.

Nietzsche's kritiek op de moderne tijd
Nietzsche's grootste kritiek is gericht op het christelijke geloof en dan vooral op de christelijke moraal. Volgens Nietzsche bestaat er helemaal niet zoiets als het hiernamaals, dit is alleen maar bedacht door de mensen van de kerk om van sterke mensen met een eigen wil makke volgzame schapen te maken. Het hiernamaals is bedacht door mensen van de kerk ten behoeven van hun eigen honger naar macht.

Nietzsche zegt dat de morele waarden zijn omgedraaid door het christelijke geloof, de moraal van de zwakken staat op dit moment boven de moraal van de sterken. De zwakken maken volgens Nietzsche nu uit wat goed of slecht is. Ik ben het heel erg eens met de uitspraak van Nietzsche 'Er bestaan geen feiten, alleen interpretaties'. Deze uitspraak sluit erg goed aan bij zijn eigen ideeën, elk boek wat ik lees over de denkbeelden van Nietzsche laat me weer op een andere manier nadenken over zijn ideeën, het is maar net hoe je de woorden interpreteert. Geen medelijden opbrengen voor de zwakkeren in onze samenleving en alleen maar je eigen hachje redden is iets anders als je niet helemaal laten ondersneeuwen door regels en wetten, maar opkomen voor jezelf en zelf nadenken. Maar het gaat wel over één en hetzelfde idee van Nietzsche. En ik weet niet of Nietzsche dit zo bedoeld heeft, maar dit is dan weer wat ik er van uithaal.

Ik ben het grotendeels eens met Nietzsche's uitspraken over de christelijke moraal, voor mij klinken ze erg logisch in de oren. Uitspraken over hoe de christelijke wereld ons voor de gek probeert te houden met verhalen over hemels en het lijden van Jezus waar de mensen hun hele leven mee opgezadeld worden. Mensen die zelf geen verantwoordelijkheid durven en willen nemen voor hun uitspraken en handelen en dit dan naar uit naam van een god doen.
En stel je voor dat het leven alleen maar bestaat uit gewoon lullig leven en verder niks! Gewoon elke dag zinloos opstaan, werken en naar school en dan weer gaan slapen en dan uiteindelijk na 90 jaar gaan slapen en nooit meer wakker worden. Het lijkt me lullig om na jaren geïndoctrineerd te zijn geweest met het idee dat jouw leven een hoger doel had er uiteindelijk achter te komen dat dit onzin was en het leven eigenlijk helemaal geen speciale zin heeft, grapje!
Ik heb daar gelukkig geen last van. Ik ben blij dat mijn ouders mij geen geloof hebben opgedrongen en ik al van jongs af aan geleerd heb om zelf na te denken zodat ik alles kan vergelijken en mijn eigen waarheid en moreel kan creëren.

Terug naar nu
Laten we het eens gaan hebben over vrijheid van meningsuiting en een morele kwestie van vandaag de dag, namelijk de cartoons die niet meer straffeloos gemaakt kunnen worden over een bepaald geloof. Eerst met de cartoons die in 2005 in het Deense dagblad Jyllands-Posten geplaatst werden en nu met de cartoons van Gregorius Nekschot, een Nederlandse cartoonist werkend onder pseudoniem. Deze cartoons worden door gelovigen als provocerend, beledigend en godslasterend beschouwd. Ayaan Hirsi Ali gaf in de tijd van de Deense cartoons aan dat de cartoonisten gebruik maakten van hun recht om te kwetsen.

Hans Wiegel gaf aan dat in dit land waar we genieten van vrijheid van meningsuiting ongeveer alles geoorloofd is, maar je hoeft niet altijd alles te zeggen. Volgens Wiegel moeten we ook verdraagzaam en respectvol zijn en de ideeën van anderen waarderen. 'Tussen vrijheidsrecht en het gebruikmaken van dat recht staat de moraal'. Dit is natuurlijk een erg moeilijk verhaal, waar leg je dan de grens? Ik kan geen respect opbrengen voor mensen die uit naam van een god zeggen dat hun homoseksuele medemens in hun beleving nog minder voorstelt dat een varken en het normaal is om vrouwen te vermoorden uit eerwraak omdat ze willen scheiden als ze mishandeld worden door hun man. Als mensen een bepaald soort steun zoeken in een geloof of een bepaalde zin aan hun leven kunnen geven met een bepaald geloof heb ik daar niets over te vertellen, zolang we elkaar maar in onze waarde laten.

Ik vind het ook niet nodig om terug te gaan kwetsen (zoals Nekschot doet) door cartoons te maken waarin bijvoorbeeld de joodse Anne Frank van achteren genomen wordt door de profeet Mohammed. Ik vind dit eigenlijk nogal smakeloos en ben van mening dat er ook wel andere en betere manieren zijn om je ongenoegen over dit soort zaken met een vleugje humor aan het licht te brengen. Maar aan de andere kant vind ik het ook niet kunnen dat zo'n cartoonist dan met groot machtsvertoon door de politie van zijn bed wordt gelicht en urenlang wordt verhoord.
Verder ben ik van mening dat gekwetste gevoelens van bepaalde groeperingen niet kunnen worden gebruikt als excuus voor geweld. Voor mijn gevoel waren de cartoons in Denemarken niet gemaakt om de moslimhaat verder aan te wakkeren, maar om bepaalde zaken ter discussie te stellen. Ik vind het vreemd dat er gewoon mensen zijn bedreigd en ontslagen en kranten zijn opgeheven omdat ze de cartoons hebben geplaatst. Dat er ambassades zijn verbrand en kerken zijn vernield.

Moslims beschouwen het als een grote belediging als de profeet Mohammed wordt afgebeeld. Als je volgens hun Mohammed beledigt, beledig je niet alleen hem, maar alle moslims en gelovigen. Het is heel moeilijk om daar een beetje een middenweg in zien te vinden, aan de ene kant kun je denken bij zo'n actie dat je van te voren weet dat je een heleboel mensen boos gaat maken en kwetst en je kunt je afvragen of dat dan nog wel tot doel heeft wat jij er mee wilde bereiken. Aan de andere kant vond ik juist de cartoons uit Denemarken erg goed omdat die toch wel bepaalde dingen aan de kaak stelden over hoe in sommige moslim landen omgesprongen wordt met vrouwen en hoe slecht het gesteld is met persvrijheid en vrijheid van meningsuiting.

Maar de cartoons van Nekschot vind ik eigenlijk puur provocerend en ik vraag me af wat hij daar mee wil bereiken. Net als Ayaan Hirsi Ali van alles doet om er maar voor te zorgen dat ze de moslims kwetst, dit lijkt mij ook niet helemaal de bedoeling en volgens mij bereiken we daar ook niets mee. Nekschot zegt voorvechter te zijn van de volledige vrijheid van meningsuiting, maar ik vraag me af of dat wel mogelijk is. Als iedereen maar zijn eigen mening gaat lopen roepen over van alles en nog wat, wat gebeurd er dan? Is dat een goed idee, of moeten er mensen tegen zichzelf in bescherming worden genomen?

De vraag blijft natuurlijk wie er bepaalt hoe ver we kunnen gaan en wie bepaalt wat goed of slecht is? Is dat een bijbel of een wetboek of zijn dat je eigen gecreëerde moralen? Ik moet hierbij erg denken aan het heren moraal en slaven moraal van Nietzsche, wat goed of slecht is wordt in dit geval bepaald door de zwakkeren mensen die zich beledigd en gekwetst voelen, deze mensen moeten we beschermen en daardoor vergeten we voor even onze vrijheid van meningsuiting en laten we onszelf monddood maken. Waarom wordt dit niet openlijk besproken en wordt er geen ruimte gelaten voor discussie? Ik ben blij dat ik gebruik kan maken van een flinke dosis gezond verstand en dat ik deze keuzes zelf kan maken. Ik voel me geen mak schaap en vind verdraagzaamheid niet belangrijker dan mijn eigen morele waarden zonder mezelf tot übermensch uit te roepen en over iedereen heen te walsen. Ik denk dat Nietzsche het ook zo een beetje had bedoeld, maar ja, dat is mijn interpretatie.

Bronnen:
Magee, Bryan.(2003).Het verhaal van de filosofie.Utrecht:Het Spectrum.
Nietzsche, Friedrich.(1888/1895).De Antichrist.Amsterdam:Uitgeverij De Arbeiderspers.
Filosofie Magazine.(2005).Overzicht van de geschiedenis van de filosofie.Zwolle: Tijl Offset.
Verschillende auteurs.(2005).Filosofie Verlichting en kritiek (18de en 19de eeuw).Amsterdam:Company of books.
Safranski, Rudiger.(2000).Nietzsche een biografie van zijn denken.Amsterdam:Atlas.
Verschillende auteurs.Nietzsche.http://nl.wikipedia.org/wiki/Nietzsche
Meegen, Bas van.Nietzsche en zijn kritiek op de moderne tijd.http://nl.wikipedia.org/wiki/Gregorius_Nekschot
Verschillende auteurs.Cartoons over Mohammed in Jyllands-Posten.http://nl.wikipedia.org/wiki/Gregorius_Nekschot
Verschillende auteurs.Gregorius Nekschot.http://nl.wikipedia.org/wiki/Gregorius_Nekschot
Aantekeningen en lessen.Modernisme/Post Modernisme.(2008).Den Bosch: AKV St. Joost.
Verschillende auteurs.(2006).Wiegel steunt premier in debat over cartoons.http://www.telegraaf.nl/binnenland/article33559911.ece
Ayaan Hirsi Ali.(2006).Cartoons te gevoelig om te bespreken.http://ayaanhirsiali.web-log.nl/ayaanhirsiali/2006/07/cartoons_te_gev.html